وقف‌هایی برای حیوانات؛ از سگ کور گرفته تا پرندگان در روزهای برفی

مجله فارس‌پلاس؛ رضا آزاد: در اسلام مهربانی با حیوانات از اهمیت بالایی برخوردار است تا جایی که حیوانات یکی از چند واجب‌النفقه‌ای است که تأمین هزینه‌هایشان بر عهده انسان نهاده شده است. سیره معصومین نیز این گونه بوده است که اگر حیوان تشنه‌ای در معرض مرگ است و آب به اندازه‌ای نیست که انسان هم حیوان را سیراب را کند و هم وضو بگیرد باید حیوان را سیراب کند، و به جای وضو تیمم کند.

اگر گشتی در آرامستان های قدیمی شهر بزنید در بالای هر سنگ قبری بازماندگان کاسه‌ای قرار داده‌اند که در آن آب و دانه بریزند تا پرندگان از آن‌ها بخورند، آن‌ها متعقدند این کار خیرات اموات است و دعای حیوانات گرسنه و تشنه برای رفتگانشان مستجاب خواهد شد. وجود کبوتر در حرم امامان و امامزادگان نیز موید یک این نکته است که حیوانات هم از نذری و خیرات سهمی دارند.

از قدیم لانه‌سازی برای پرندگانی همچون یاکریم در ایران مرسوم بوده و حالا نیز در خانه‌ها در محله‌های قدیمی مشاهده می‌شود. تمام این موارد نشانه‌هایی از مهربانی به حیوانات و رعایت حقوقشان در فرهنگ اسلامی-ایرانی است. علاوه بر این موارد، نذرها و وقف‌های زیادی در فرهنگ ما وجود دارد که نشان از احترام زیاد ایرانیان به حقوق حیوانات است.

 

نذر طبیعت برای کمک به حیوانات در خشکسالی

مدتی پیش پویشی ملی در سطح کشور شکل گرفت که در آن علاقمندان برای حمایت و نجات حیوانات وحشی کوه و صحرا اقدام به تأمین آب و غذا می‌کردند؛ حیواناتی که کمتر دیده می‌شوند اما در این دوره با خطرات جدی مواجه هستند.

این پویش که با الهام از باورهای ملی و مذهبی شکل گرفته توسط یک محیط‌بان مطرح و از سوی طرفداران محیط زیست با اقبال مواجه شد و این پویش همگانی را نذر طبیعت نامگذاری کردند.

در نذرطبیعت کارهایی مثل ساخت مخزن ذخیره آب در طبیعت انجام می‌شود که از راه‌های مختلفی مثل چشمه‌های کم آب و چاه‌های اطراف توسط محیط‌بانان آبگیری شده و در فصل گرم سال که همه منابع طبیعی آب خشک می‌شوند می‌تواند مورد استفاده حیوانات وحشی قرار گیرد. در فقدان این مخازن، حیواناتی همچون آهو، بزکوهی، یوزپلنگ و … برای پیدا کردن آب مجبورند مسافت‌های زیادی را طی کنند و در این راه با خطرات مختلفی همچون تصادفات جاده ای، نزدیک شده به مراکز مسکونی و امکان شکار و… روبرو خواهند بود.

از دیگر کارهای نذرطبیعت تأمین علوفه برای جانوران گیاهخواری همچون آهو، قوچ و میش وحشی و… است. به این نحو که در مناطقی که خشکسالی پی‌در‌پی باعث فقر مراتع شده، در ایام خاص علوفه به صورت دستی در زیستگاه توزیع می‌شود و نجات‌بخش آن‌ها خواهد بود و یا در برف شدید و یخبندان علوفه و دانه برای آن‌ها توزیع می‌شود.

در نذرطبیعت پدران و مادران به پاقدم نوزاد خود برای حیات وحش مخزن آب اهدا می‌کنند، افرادی به یادبود پدر و مادران مرحومشان آبشخور می‌سازند و مردی که به خیرات دختر مرحومه‌اش چندین مخزن آب اهدا می‌کند.[۱]

نذر و اهدای علوفه برای آهوها

مرتضی جمشیدیان، فرمانده یگان حفاظت محیط‌زیست اصفهان با بیان این‌که اداره کل محیط‌زیست این استان برای مقابله با خشکسالی و نجات حیواناتی نظیر آهو، علوفه خریداری و در منطقه توزیع می‌کند، می‌افزاید: تاکنون ۱۰۰ تن علوفه به مبلغ صد میلیون تومان خریداری و در منطقه توزیع شده است. اما این میزان کفاف همه حیوانات منطقه را نمی‌دهد. از سوی دیگر، تنها بخشی از این آهوان از علوفه‌ای تغذیه می‌کنند که در مناطق مختلف توزیع می‌شود. ما تنها در مناطقی که امن هستند و خبری از دامداران و احشامشان نیست علوفه می‌ریزیم تا آهوان بتوانند از آن تغذیه کنند.

در این میان یکی از اهالی اصفهانی ۷۰۰ کیلوگرم علوفه خریداری و نذر آهوان کرد که با انتشار خبر آن، چند کشاورز اصفهانی نیز این حرکت نیکوکارانه را تکرار کردند و به اهدای علوفه یا گندم به حیوانات دیگر دست زدند. برای مثال کشاورز دیگری ۵/۳ تن علوفه اهدا کرد و اواخر هفته گذشته فرد دیگری محصول ۵/۱ هکتار از زمین کشاورزی خود را به این آهوان اهدا کرد که ۴ تن یونجه تازه از آن برداشت شد و توسط محیط‌بانان به پارک ملی کلاه قاضی انتقال یافت.

جمشیدیان با اشاره به این‌که اهدای علوفه یا نذر آن تاکنون سابقه نداشته است، عنوان می‌کند: سازمان محیط‌زیست به عنوان یک نهاد دولتی امکان دریافت کمک‌های نقدی مردم را ندارد، برای همین ما این کمک‌ها را در قالب اهدای علوفه می‌پذیریم. جالب است که به گفته او، بیشتر این خیرین درخواست کرده‌اند که نامی از آن‌ها برده نشود. به گفته جمشیدیان، ۷۰۰ کیلو علوفه غذای یک روز ۵۰۰ آهوست.

محمدجواد خوبان، از روستای سراور گلپایگان که ۷۰۰ کیلو علوفه را نذر آهوان امام رضا(ع) کرده درباره این اقدامش، به نابودی محیط‌زیست توسط برخی انسان‌ها برای تأمین منافع شخصی اشاره می‌کند و می‌گوید: متاسفانه در حال حاضر خشکسالی هم مزید بر علت شده و به جان کشور افتاده و زیستگاه‌های حیوانات را نیز تحت‌تأثیر قرار داده است.

او می‌گوید: یک روز که با اتوبوس از اصفهان بازمی‌گشتم دیدم چند آهو کنار جاده ایستاده‌اند. اتوبوس در فاصله ۵۰ تا ۶۰ متری آن‌ها نگه داشته بود و در پنج دقیقه‌ای که توقف داشتیم دیدم بچه یکی از این آهوها دو سه بار می‌خواست شیر بخورد، اما مادرش شیری نداشت. خیلی دلم سوخت و اشک از چشمانم سرازیر شد. با خودم گفتم این زبان‌بسته‌ها در این بیابان بی‌آب و علف چه دارند تا بخورند؟

خوبان که کارگاه بلوک‌زنی سیمانی دارد و سر و کارش با مصالح ساختمانی است، عنوان می‌کند: شکر خدا توانستم مقداری علوفه برای آن‌ها بخرم و در اختیار یگان حفاظت محیط‌زیست قرار دهم. هرچند برخی از مردم این کار را مسخره می‌کنند، اما من کار خودم را می‌کنم.

او که ۵۲ سال دارد و تنها آرزویش سلامتی و موفقیت فرزندش است، برای موفقیت فرزندش در آزمون سراسری مقداری علوفه نذر آهوان کرده و امیدوار است فرزندش نیز با تحصیل در دانشگاه به مردم و دیگر مخلوقات کمک کند. او می‌افزاید: پسرم هم بتازگی عیدی‌ها و پس‌اندازش را به من داد تا برای این حیوانات علوفه بگیرم.[۲]

وقف‌هایی برای حیوانات؛ از سگ کور تا تأمین غذای پرندگان در روزهای برفی

البته رسیدگی به حیوانات، ریشه در اعتقادات مذهبی مردم داشته و از دیرباز در فرهنگ ایرانیان جای داشته است. ایرج افشار و عبدالوهاب طرار در کتابچه موقوفات یزد از وقف‌هایی که برای حیوانات صورت می‌گرفته، یادکرده‌اند. برای مثال در روستای «عزآباد» یزد وقف‌نامه‌ای وجود دارد که واقف آن بخشی از اراضی خودش را برای صرف طعمه سگ کور وقف کرده است.

حدود ۳۰۰ سال قبل هم یکی از وقف‌کنندگان شهر اصفهان، زمین کشاورزی‌اش را وقف غذای پرندگان می‌کند و هر سال در آن زمین گندم و جو کاشته می‌شد. پس از برداشت محصول و پرداخت حق‌الزحمه کشاورزان، مابقی گندم و جو برای زمستان انبار و این گندم‌ها در بیابان‌های اطراف اصفهان که محل زندگی و رفت و آمد پرندگان بود، پاشیده می‌شد، تا پرندگان گرسنه نمانند.

یکی از موقوفات جالب و عجیب در سال‌های دور در مشهد مقدس موقوفه‌هایی برای سگ‌ها بود. این موقوفات، درواقع محل‌هایی برای نگهداری سگ‌ها بوده است. سگ‌هایی که همراه با کاروان‌های زائران مشهد مقدس بوده‌اند و برای حفظ حرمت حرم مطهر امام رضا(ع) اجازه ورود به محدوده حرم را پیدا نمی‌کردند. صاحبان این سگ‌ها به موقوفه‌هایی که به همین منظور احداث شده بود، می‌رفتند و سگ‌ها را به آن جا می‌سپردند تا ضمن نگهداری، خوراک سگ‌ها نیز تأمین شود.

در منطقه «بشرویه» در استان خراسان جنوبی هم زمین وقفی وجود دارد که نام آن را «بند گربه‌ای» گذاشته‌اند. زمینی که صاحب اولیه‌اش، آن را برای ممانعت از اذیت کردن گربه‌ها وقف کرده است. به این ترتیب که صاحبخانه در بشرویه حق نداشت گربه را به دلیل ربودن گوشت مورد اذیت قرار دهد. همچنین حق نداشت افراد خانواده را به دلیل سهل‌انگاری در نگهداری گوشت مورد مواخذه قرار دهد، بلکه با مراجعه به شخصی که زمین گربه‌ای در دست او بود، وجه گوشت ربوده شده توسط گربه را دریافت می‌کرد.[۳]

در یکی دیگر از موقوفات یزد برای تأمین غذای پرندگان در روزهای برفی زمستان موارد مصرف دیده شده است.[۴]

در استان آذربایجان شرقی، یکی از واقفان یک حلقه چشمه و مجرای آن را با نیت سیراب کردن حیوانات در شهرستان اسکو وقف کرده است.[۵]

 

[۱]- http://www.asriran.com/fa/news/575321/

[۲]- http://www.tabnak.ir/fa/news/608208/

[۳]-https://www.isna.ir/news/94120402324/

[۴]- http://yon.ir/tYyBf

[۵]- http://www.oghaf.ir/news/view-16848.aspx

 

انتهای پیام/

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *